Werknemer en dienstbetrekking voor de loonbelasting

De loonbelasting wordt geheven van de werknemer, waarbij de werkgever zorgt voor de inhouding. Werknemer is volgens de Wet op de loonbelasting 1964 degene die een dienstbetrekking heeft bij de inhoudingsplichtige (meestal de werkgever). Wat dan precies een dienstbetrekking is, staat niet nauwkeurig omschreven in die wet. Toch is dat een heel belangrijk begrip. De vraag of iemand een werknemer is, of juist niet, is bijvoorbeeld van cruciaal belang bij de vraag of iemand schijnzelfstandig is of niet. Bekende zaken die daar de afgelopen jaren over zijn gevoerd, zijn de Deliveroo-zaken. In dit artikel ga ik echter niet uitgebreid op die specifieke zaken in, maar ga ik terug naar de basis. Wat is nu precies een dienstbetrekking en welke spelregels gelden daarbij?

De echte dienstbetrekking en de fictieve dienstbetrekking in de loonbelasting

In dit artikel behandel ik vanaf de volgende paragraaf de ‘echte’ dienstbetrekking. In de Wet op de loonbelasting 1964 is echter ook een scala aan arbeidsverhoudingen opgenomen die strikt genomen geen dienstbetrekking vormen, maar die voor de wet wel als dienstbetrekking worden aangemerkt. Dit noem je de fictieve dienstbetrekkingen. Het is daarom belangrijk om altijd vooraf advies in te winnen bij het aangaan van een arbeidsrelatie. Voorbeelden van mogelijk fictieve dienstbetrekkingen zijn de thuiswerkers, uitzendkrachten, topsporters en aannemers van werk. De vraag of er een dienstbetrekking en daarmee werknemer is, is van groot belang voor de heffing van loonbelasting en dient reeds daarom serieus genomen te worden.

De arbeidsovereenkomst volgens het arbeidsrecht

Voor de uitleg van het begrip dienstbetrekking, moet aansluiting worden gezocht bij het arbeidsrecht. Daaruit volgt dat de kwalificatie van werkzaamheden plaatsvindt met inachtneming van de rechten en plichten die partijen zijn overeengekomen. Daarbij telt de bedoeling van partijen ook mee. Nadat die rechten en plichten in kaart zijn gebracht, moet worden gekeken of dat leidt tot de aanwezigheid van een dienstbetrekking of niet. De Hoge Raad gaf in 2020 expliciet aan dat bij die toets, dus of wel of geen sprake is van een dienstbetrekking, de partijbedoeling niet meer van belang is. De uitkomst van de toetsing is echter wel van groot belang. Zo is de fiscale en sociale behandeling van werknemers vrijwel tegenovergesteld aan die van niet-werknemers (zzp’ers/ zelfstandigen). Een zelfstandige heeft bijvoorbeeld geen recht op een WW-uitkering, maar mag wel gemaakte kosten aftrekken bij zijn aangifte inkomstenbelasting. Ook is de zelfstandige btw-plichtig en een werknemer juist niet.

Drie elementen bij een arbeidsovereenkomst

Een arbeidsovereenkomst/ dienstbetrekking is aanwezig als de volgende drie elementen aanwezig zijn:

  • Er is een verplichting voor de werknemer om persoonlijk arbeid te verrichten;
  • De werkgever is verplicht om als tegenprestatie loon te betalen; en
  • Er is een gezagselement: de werknemer verricht arbeid in dienst van de werkgever.

Of aan deze voorwaarden is voldaan, moet per situatie worden beoordeeld. Dat maakt onderwerpen als schijnzelfstandigheid ook zo ingewikkeld. Ik behandel hierna de drie elementen afzonderlijk. Uiteindelijk leidt de aanwezigheid van een dienstbetrekking tot het zijn van werknemer en daarmee een belastingplicht voor de loonbelasting.

Verplichting werknemer om persoonlijk arbeid te verrichten

Het gaat bij dit vereiste om arbeid voor de werkgever. Dit is een van de redenen dat een stagiair vaak geen werknemer is. Die verricht immers vooral arbeid ten behoeve van de eigen scholing/ ontwikkeling. Het belang van de werkgever is dan op zijn zachtst gezegd bijkomstig. Ook hier geldt dat je per situatie moet toetsen hoe de verhouding precies ligt. Dat geldt ook voor het deel dat de arbeid persoonlijk moet worden verricht. Als de persoon die de arbeid verricht zich zonder nadere melding en door wie dan ook mag laten vervangen, dan is aan dat vereiste niet voldaan. Van een arbeidsovereenkomst kan dan geen sprake zijn.

Werkgever moet loon betalen voor de arbeid

Het tweede vereiste is dat de werkgever een tegenprestatie voor de arbeid is verschuldigd. Dat betekent dat het betalen van een kostendekkende vergoeding, niet leidt tot een dienstbetrekking. Er vindt dan immers geen beloning plaats. Een voorwaardelijk recht op een vergoeding, bijvoorbeeld een grote som geld als je een TV-show wint, vormt geen loon. Als eenmaal sprake is van enige beloning, dan maakt de hoogte niet langer uit. Dat betekent dat ook een (veel) te lage beloning niet afdoet aan het feit dat sprake is van loon. Strijdigheid met bijvoorbeeld de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag ligt dan uiteraard wel op de loer, maar dat staat los van de kwalificatie als loon uit arbeid.

Gezagsverhouding tussen werknemer en werkgever

De gezagsverhouding is in de praktijk het meest besproken element van de dienstbetrekking. Vrijwel alle, spraakmakende, rechtspraak van de afgelopen jaren gaat hierover. Het gaat erom dat de werknemer ondergeschikt is aan de werkgever. Dat resulteert in het moeten opvolgen van instructies van de werkgever die zien op het uitvoeren van het werk. Een andere indicator is de aangegane verplichting. Een werknemer heeft veelal een inspanningsverplichting en een niet-werknemer een resultaatsverplichting. Dit zijn echter slechts losse indicatoren, die op zichzelf beschouwd niet doorslaggevend zijn. Ter verdere verduidelijking zit bij het Handboek Loonheffingen tegenwoordig een document over het beoordelen van de gezagsverhouding. Hieruit komt naar voren dat de Belastingdienst in elk geval kijkt naar: leiding en toezicht, vergelijkbaarheid met eigen personeel, werktijden en -materialen en de manier waarop de werkende naar buiten treedt. Feit blijft echter dat iedere situatie op zichzelf staat en zelfstandig beoordeeld moet worden.

Wat is schijnzelfstandigheid?

De afgelopen jaren wordt er veel gesproken over schijnzelfstandigheid. Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand wordt ingehuurd als zelfstandige (zzp’er), terwijl hij of zij eigenlijk een werknemer is. Door op papier de zaken precies zo te verwoorden dat er geen sprake lijkt te zijn van een arbeidsovereenkomst, zorgen bedrijven op die manier voor een kostenbesparing. Immers: bij een zzp’er hebben zij geen loondoorbetalingsverplichting bij ziekte, geen afdracht werknemersverzekeringen, geen pensioenlasten en geen (vak)bonden met looneisen. De afgelopen jaren zien we vooral in de platformsector, zoals bij Uber en Deliveroo, dat bedrijven de randen van het toelaatbare opzoeken. De komende jaren gaat de Belastingdienst, samen met sociale partners, schijnzelfstandigheid meer onderzoeken en harder aanpakken. Zij zullen daarbij kijken of zelfstandigen niet eigenlijk een dienstbetrekking hebben, daardoor werknemer zijn en uw loonbelasting had moeten inhouden. Vervolgens trekt men dat dan door naar de premieplicht werknemersverzekeringen en kunnen claims voor bijvoorbeeld pensioenschade volgen. Al met al een niet te onderschatten onderwerp dus.

Beoordeling arbeidsrelatie bij inhuur en inleen derden

Maakt uw organisatie gebruik van zzp’ers, uitzendkrachten of andere ‘losse’ krachten? Dan is het zeker raadzaam om eens te laten beoordelen of u aan alle verplichtingen voldoet en wat uw risico’s zijn. Zowel voor de arbeidskracht als voor de opdrachtgever/ werkgever kan een andere dan verwachte beoordeling van de arbeidsrelatie, namelijk grote, financiële gevolgen hebben. De wetgever heeft aangekondigd dat de betrokken instanties komende jaren meer moeten gaan controleren en eerder sancties op mogen leggen. Dit lijkt daarom weer een goed moment te zijn om met dit onderwerp aan de slag te gaan. Hebt u daarover vragen? Neem dan gerust eens vrijblijvend contact met ons op.

 

Bronnen:

Handboek Loonheffingen 2022 (belastingdienst.nl)

Lees ook onze artikelen over:

Afschaffen doelmatigheidsmarge gebruikelijkloonregeling per 2023

Beperking 30%-regeling tot Balkenendenorm per 2024

Het anoniementarief in de loonheffingen

Zie ook onze loon- en premieheffing overzichtspagina: loonbelasting en premieheffing

 

Fiscale vraag?

Hebt u een fiscale vraag of deskundig fiscaal advies nodig? Neem dan gerust eens vrijblijvend contact met ons op via onderstaand formulier.