Geen verlaagd btw-tarief voor magische truffels

Volgens de Hoge Raad vallen ‘magische truffels’ niet onder het verlaagde btw-tarief voor voedingsmiddelen. Magische truffels (sclerotia) zijn weliswaar eetwaren met daarin noodzakelijke voedingsstoffen, maar ze worden uitsluitend geconsumeerd voor een ander doel dan het innemen van die voedingsstoffen. Dit betekent dat op de levering van de truffels het algemene btw-tarief van 21% van toepassing is. In dit artikel behandel ik deze zaak waarin de Hoge Raad op 10 april 2026 arrest wees (ECLI:NL:HR:2026:450).

Verkoop van magische truffels leidt tot discussie met de Belastingdienst

De belanghebbende in deze zaak verkoopt magische truffels. Dat zijn schimmelstructuren die tussen de zwamdraden van bepaalde paddenstoelen onder de grond groeien. Bij consumptie geniet de gebruiker een psychedelisch effect. De inname leidt tot hallucinaties, het feller zien van kleuren, het intenser beleven van geluiden en soortgelijke ervaringen. Vanwege de effecten worden de magische truffels in kleine hoeveelheden geconsumeerd. Ze vallen niet onder de Opiumwet, waardoor ze vrij mogen worden gekweekt en verhandeld. Volgens de Belastingdienst moeten magische truffels vanwege de hallucinerende werking als genotmiddelen worden aangemerkt. De levering daarvan is belast tegen het algemene btw-tarief (21%). Dit heeft de Belastingdienst in september 2019 via de eigen website medegedeeld. De magische truffels kwalificeren niet als voedingsmiddelen.

Belanghebbende vindt dat magische truffels kwalificeren als ‘voedingsmiddelen’ voor de btw

De belanghebbende heeft in 2020 en 2021 magische truffels verkocht. In de btw-aangifte zijn deze leveringen aangegeven tegen het algemene btw-tarief (21%). Belanghebbende is steeds in bezwaar gegaan tegen de voldoening op aangifte. Daarbij heeft de belanghebbende het standpunt ingenomen dat de magische truffels kwalificeren als voedingsmiddelen. Daarom zou het verlaagde btw-tarief (9%) van toepassing zijn. Hierover ontstaat een geschil met de Belastingdienst.

Gerechtshof (2023) stelt psychedelische effecten van magische truffels voorop

Volgens het gerechtshof (ECLI:NL:GHDHA:2023:1581) kwalificeren de magische truffels niet als eetwaren die plegen te worden aangewend voor menselijke consumptie. Er zitten weliswaar noodzakelijke voedingsstoffen in – en het zijn eetwaren – maar ze worden uitsluitend geconsumeerd voor een ander doel dan het innemen van die voedingsstoffen. Het is de afnemer te doen om de psychedelische effecten. Daar komt nog bij dat door de inname van kleine hoeveelheden het aantal noodzakelijke voedingsstoffen dat de gebruiker binnenkrijgt verwaarloosbaar is. Het Hof stelt vast dat de gemiddelde consument die honger heeft, niet voor magische truffels zal kiezen.

Hof ziet geen schending van het rechtszekerheidsbeginsel

Ook het rechtszekerheidsbeginsel is volgens het Hof niet geschonden in deze zaak over magische truffels. De belanghebbende heeft gewezen op verschillende arresten van de Hoge Raad waarin is geoordeeld dat op volgens de belanghebbende soortgelijke producten (paddo’s) het verlaagde btw-tarief van toepassing is. Dat baseerde de Hoge Raad erop dat de paddo’s eetbaar zijn en daarom kwalificeren als voedingsmiddelen. Daaraan zou niet afdoen dat de paddo’s als genotmiddel worden geconsumeerd. Het Hof gaat niet mee in dit betoog van de belanghebbende. De arresten uit 2014 hebben namelijk betrekking op de uitleg van een ander begrip (pootgoed voor de teelt van groenten en fruit) dan ‘voedingsmiddel’. Ook volgt uit deze arresten niet dat een schimmel als groente of fruit zou kwalificeren. Het 2015-arrest dat wel over voedingsmiddelen gaat, betreft paddo’s waarvan niet in geschil was of ze eetbaar zijn. Dat arrest leidt niet tot de algemene zekerheid, aldus het Hof, dat ook magische truffels als voedingsmiddelen kunnen worden aangemerkt. Tot slot wijst het Hof erop dat belanghebbende op het moment van het indienen van de aangiften bekend had kunnen zijn met de bestaande onduidelijkheid over de uitleg van het begrip ‘voedingsmiddelen’.

Het cassatieberoep van de belanghebbende over de magische truffel als voedingsmiddel

De belanghebbende tekent cassatie aan tegen het oordeel van het gerechtshof. In cassatie voert hij de volgende twee middelen aan:

• Het Hof heeft ten onrechte geoordeeld dat de magische truffels niet kwalificeren als voedingsmiddelen in de zin van post a.1 Tabel I Wet OB 1968. Volgens de belanghebbende is sprake van een verkeerde uitleg van een arrest van het Hof van Justitie.
• Het Hof heeft ten onrechte het beroep op het rechtszekerheidsbeginsel afgewezen. Op grond van eerdere jurisprudentie (waaronder het hiervoor al opgemerkte arrest over de paddo’s) meent de belanghebbende de rechtszekerheid te mogen ontlenen dat magische truffels als voedingsmiddel kwalificeren en dat daarop het verlaagde btw-tarief van toepassing is.

Hoge Raad (2026) licht beoordelingskader voor ‘voedingsmiddelen’ toe

De Hoge Raad buigt zich over de term ‘voedingsmiddelen’. Hij grijpt daarvoor naar een arrest van het Hof van Justitie. De Hoge Raad vat dit arrest samen door te wijzen op de volgende twee eisen waaraan het product moet voldoen:

• Het moet voedingsstoffen bevatten die dienen voor de opbouw, energievoorziening en regulering van het menselijk organisme. Ook dient het noodzakelijk te zijn voor de instandhouding, werking en ontwikkeling van dat organisme.
• Het moet worden geconsumeerd om deze voedingsstoffen toe te dienen.

Daarbij merkt de Hoge Raad nog op dat het Hof van Justitie ook een ondergrens heeft geformuleerd. Die ligt bij producten die geen of een volstrekt te verwaarlozen hoeveelheid voedingsstoffen bevatten en waarvan de consumptie uitsluitend andere effecten beoogt dan hiervoor beschreven. Volgens de Hoge Raad heeft het Hof in essentie geoordeeld dat de inname van noodzakelijke voedingsstoffen via de magische truffels verwaarloosbaar is. De consumptie vindt uitsluitend plaats voor een ander doel dan het binnenkrijgen van die noodzakelijke voedingsstoffen. Door zijn oordeel op deze gronden te baseren heeft het gerechtshof geen onjuiste rechtsopvatting gehanteerd.

Hoge Raad verwerpt beroep van de belanghebbende op het rechtszekerheidsbeginsel

Ook het oordeel dat het rechtszekerheidsbeginsel niet is geschonden houdt de Hoge Raad in stand. Volgens de belanghebbende mocht hij rechtszekerheid ontlenen aan het hiervoor beschreven arrest over paddo’s en hoefde hij door alle latere zaken niet te gaan twijfelen of magische truffels onder het verlaagde tarief zouden vallen. Die arresten (waaronder het hiervoor aangehaalde arrest van het Hof van Justitie) gingen over wezenlijk andere producten. De Hoge Raad stelt vast dat in het paddo-arrest niet is geoordeeld dat alle mogelijk eetbare producten, ongeacht soort, samenstelling, voedingswaarde of vorm, onder voedingsmiddelen vallen. De magische truffel (sclerotia) is niet als een groente te beschouwen. Reeds daarom kan de belanghebbende aan het arrest over de paddo’s niet de zekerheid ontlenen dat ook de magische truffel als voedingsmiddel kwalificeert.

Voor de praktijk: niet alles wat eetbaar is, is voor de btw een voedingsmiddel

Het enkele feit dat men iets kan ‘eten’ wil voor de btw dus nog niet zeggen dat er sprake is van een voedingsmiddel. Er dient eerst een bepaalde ‘functionele toetsing’ plaats te vinden. Bij die toetsing moet worden beoordeeld of het product noodzakelijke voedingsstoffen bevat en dat de consumptie ervan niet uitsluitend om andere redenen plaatsvindt. Er bestaat daarmee een relevant verschil tussen eetwaren die als voeding dienen en eetwaren die andere doeleinden (zoals psychedelische) dienen. Hebt u vragen over de toepassing van een verlaagd btw-tarief of de toepasselijke btw-categorie? Neem dan gerust contact op.