Vliegend personeel Ryanair met thuisbasis in Italië is sociaal verzekerd in Italië (C-33/21)

Personen die in meer dan twee lidstaten van de EU werkzaam zijn krijgen te maken met de vraag waar zij sociaal verzekerd zijn. Sinds 2010 geldt daarbij de verordening nr. 883/2004. De hoofdregel uit deze verordening is dat de werknemer verzekerd is in zijn woonland, mits hij daar een substantieel gedeelte van zijn werkzaamheden verricht. Tot 2012 was er geen bijzondere regel voor het beantwoorden van de vraag waar vliegend personeel sociaal is verzekerd. In een arrest van 19 mei 2022 is het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ) ingegaan op de sociale verzekeringsplicht van vliegend personeel onder de ‘oude’ verordening, de nieuwe verordening in de periode 2010-2011 en de periode vanaf 2012. In dit artikel behandel ik dat arrest.

Ryanair heeft basis op Italiaanse luchthaven voor vliegend personeel

Ryanair heeft werknemers in dienst die in Italië wonen. Deze werknemers hebben een Ierse arbeidsovereenkomst en de aansturing vindt ook vanuit Ierland plaats. De werknemers melden zich op een luchthaven in Bergamo en hebben daar hun eigen basis (de crew room). Per dag zijn de werknemers ongeveer 45 minuten actief op deze basis. De rest van de tijd brengen zij door aan boord van vliegtuigen. De vliegtuigen zijn in Ierland geregistreerd. Volgens de Italiaanse instellingen werken deze werknemers op Italiaans grondgebied en zijn zij sociaal verzekerd in Italië. Daar is Ryanair het niet mee eens. Voor een aantal werknemers beschikt zij over E101-formulieren (de toenmalige A1-verklaring). Deze zijn bindend. De werknemers voor wie Ryanair niet in bezit is van zo’n verklaring zijn onderwerp van deze procedure.

Hoofdregels voor de werknemer die in twee of meer lidstaten werkt

Deze zaak gaat over werken in twee of meer lidstaten. De wetgeving van de woonstaat is dan van toepassing, mits de werknemer daar een substantieel gedeelte van zijn werkzaamheden verricht. Voor de persoon die in loondienst werkt zijn de beslissende factoren de arbeidstijd en/of bezoldiging. Een aandeel van minder dan 25% geldt als een onvoldoende aandeel om te kunnen spreken van een ‘substantieel gedeelte van de werkzaamheden’. Als geen sprake is van voldoende substantiële werkzaamheden in de woonstaat, dan is de werknemer verzekerd in het land waar de werkgever is gevestigd.

Italiaanse rechter over sociale zekerheid vliegend personeel van Ryanair in Italië

De prejudiciële vraag van de Italiaanse rechter vindt zijn grondslag in verordening nr. 1408/71. Deze verordening is per mei 2010 ingetrokken en vervangen door de huidige verordening nr. 883/2004. Het HvJ geeft in deze zaak ook een oordeel gebaseerd op laatstgenoemde verordening, omdat enkele tijdvakken binnen de werking van die verordening vallen. De vraag komt erop neer waar het vliegend personeel van een in een lidstaat (Ierland) gevestigde luchtvaartmaatschappij is gevestigd als:

• Het personeel in een andere lidstaat (Italië) woont en daar 45 minuten per dag werkt op de crew room; en
• De rest van de tijd aan boord van een vliegtuig van de luchtvaartmaatschappij werkt.

Italiaans vliegend personeel is doorgaans sociaal verzekerd in Ierland (2010-2011)

Verordening nr. 883/2004 bevatte in de periode 2010-2011 geen bijzondere regels voor vliegend personeel. De vraag is daarom of het personeel een ‘substantieel gedeelte van de werkzaamheden’ in de woonstaat (Italië) verricht. De informatie die het HvJ heeft bevat geen toelichting op de bezoldiging. Wel is duidelijk dat de werkzaamheden 45 minuten per dag in Italië plaatsvinden. Het lijkt er daarom op dat, onder voorbehoud van vaststelling van de totale arbeidstijd, de arbeidstijd niet voor ten minste 25% in Italië wordt ingevuld. Als dat inderdaad het geval is, dan is niet de Italiaanse wetgeving van toepassing, maar de Ierse wetgeving. De Italiaanse rechter moet dit beoordelen. Het HvJ merkt daarbij op dat als de Italiaanse wetgeving voor 2010 van toepassing was, op grond van het overgangsrecht het zo kan zijn dat de Italiaanse wetgeving ook na 2010 nog van toepassing was. Deze overgangsperiode is uiterlijk in 2020 beëindigd.

Vanaf 2012 is Italiaans vliegend personeel in principe sociaal verzekerd in Italië

In 2012 is verordening nr. 883/2004 aangevuld met een bepaling voor leden van het cockpit- en cabinepersoneel dat diensten verricht met betrekking tot luchtpassagiers en luchtvrachtvervoer. De werkzaamheden van deze groep kwalificeren als werkzaamheden die worden verricht in de lidstaat waar het personeelslid zijn thuisbasis heeft. De thuisbasis is de locatie die door de luchtvaartmaatschappij aan het bemanningslid is toegewezen en waar hij in de regel een dienstperiode of reeks dienstperioden aanvangt en beëindigt. Op basis van de informatie die het HvJ heeft, lijkt het erop dat die locatie de luchthaven met crew room te Bergamo is. In dat geval is de Italiaanse socialezekerheidswetgeving van toepassing vanaf 2012. Ook hier geldt dat tot 2020 overgangsrecht van toepassing kan zijn.

Advisering bij het bepalen van de toepasselijke socialezekerheidswetgeving

Het juist toepassen van de regels omtrent internationale sociale zekerheid kan ingewikkeld zijn. Uit verschillende procedures komt naar voren dat de financiële gevolgen vaak groot zijn. Hebt u vragen over dit onderwerp? Neem dan gerust eens contact met ons op.