Registratievoorwaarde ANBI blokkeert giftenaftrek buitenlandse instellingen – Hoge Raad 2026

De Hoge Raad oordeelt op 30 januari 2026 (ECLI:NL:HR:2026:136) dat de registratievoorwaarde voor een ANBI niet in strijd is met de vrijheid van kapitaal. Giften aan buitenlandse instellingen die geen ANBI-registratie in Nederland hebben, zijn daarom niet aftrekbaar in de inkomstenbelasting. Ook niet als de instelling verder aan alle voorwaarden voldoet. De registratievoorwaarde is ook niet onredelijk bezwarend. Met dit arrest bevestigt de Hoge Raad dat de ANBI-registratie een harde voorwaarde is voor giftenaftrek, ongeacht de vestigingsplaats van de instelling.

Het arrest over de registratievoorwaarde voor de ANBI en de vrijheid van kapitaal in het kort

De Hoge Raad oordeelt dat de registratievoorwaarde voor ANBI niet in strijd is met de vrijheid van kapitaal. Buitenlandse instellingen zijn onderworpen aan dezelfde eisen en procedures als Nederlandse instellingen. Er is geen sprake van direct of indirect onderscheid. Ook zijn de eisen niet onredelijk bezwarend. Het weigeren van de giftenaftrek omdat de buitenlandse instelling niet heeft verzocht om een ANBI-status in Nederland is daarom terecht. Met dit oordeel gaat de Hoge Raad niet mee in de conclusie van zijn A-G. Die gaf in overweging om prejudiciële vragen te stellen (ECLI:NL:PHR:2025:454).

Belastingdienst weigert giftenaftrek omdat buitenlandse instelling geen ANBI-status heeft

De belastingplichtige in deze zaak is binnenlands belastingplichtig voor de inkomstenbelasting. In 2020 doet hij giften aan instellingen in Duitsland en Zwitserland. De buitenlandse instellingen hebben geen aanvraag gedaan bij de Belastingdienst om een ANBI-status te verkrijgen. Het gevolg hiervan is dat zij niet voldoen aan de registratievoorwaarde. De giften die de belastingplichtige heeft gedaan worden daarom niet in aftrek toegestaan in de inkomstenbelasting.

Waarom vindt belastingplichtige het weigeren van de giftenaftrek in strijd met de vrijheid van kapitaal?

De belastingplichtige is van mening dat het weigeren van de giftenaftrek in strijd is met de vrijheid van kapitaal. Hij voert het volgende aan:

• De instellingen zijn door de bevoegde buitenlandse autoriteiten aldaar aangemerkt als algemeen nut beogend.
• De instellingen voldoen aan de eisen die Nederland stelt aan een ANBI.
• Het enkele niet aanvragen van een ANBI-status staat aan de aftrek niet in de weg. Van buitenlandse instellingen kan namelijk in redelijkheid niet worden verwacht dat zij in Nederland een ANBI-status aanvragen.

De Belastingdienst is een andere mening toegedaan. Hij wijst erop dat de instellingen in Nederland geen ANBI-status hebben. Van strijdigheid met de vrijheid van kapitaal is geen sprake, omdat Nederland geen onderscheid maakt tussen giften aan binnenlandse en buitenlandse instellingen.

Hoe kwam het hof tot het oordeel dat de registratievoorwaarde voor een ANBI niet in strijd is met de vrijheid van kapitaal?

Het gerechtshof boog zich over de vraag of de registratievoorwaarde op grond van de vrijheid van kapitaalverkeer buiten toepassing moet blijven (ECLI:NL:GHAMS:2024:1296). Volgens het gerechtshof leidt de registratievoorwaarde niet tot schending van het Unierecht. De Nederlandse wet maakt namelijk geen onderscheid tussen giften aan een ANBI in Nederland en een ANBI buiten Nederland. Van een belemmering is ook geen sprake, omdat instellingen in binnen- en buitenland een verzoek kunnen doen om als ANBI te worden aangemerkt. Ook een feitelijke belemmering acht het gerechtshof niet aanwezig. De registratievoorwaarde is ingevoerd om de handhaafbaarheid van de controle op instellingen zo goed mogelijk te waarborgen en dat is een voldoende rechtvaardiging. Daarmee is ook het Unierechtelijke evenredigheids- en doeltreffendheidsbeginsel niet geschonden.

Rechtsvragen over de ANBI-registratievoorwaarde en de vrijheid van kapitaal

De Hoge Raad dient zich over de volgende punten te buigen:

• Of de registratievoorwaarde in strijd is met de vrijheid van kapitaal. Daarbij wijst de belastingplichtige op het arrest Persche van het Hof van Justitie van de Europese Unie (C-318/07, ECLI:EU:C:2009:33). Volgens de belastingplichtige volgt uit dit arrest dat Nederland fiscale voordelen voor giften aan instellingen die in een andere lidstaat als instelling van algemeen nut zijn erkend, niet zonder meer mag weigeren. De belastingplichtige meent dat hij de mogelijkheid moet krijgen om te bewijzen dat de buitenlandse instellingen voldoen aan de Nederlandse voorwaarden voor een erkenning als ANBI.
• Of de procedure voor een aanvraag van de ANBI-status voor buitenlandse instellingen in Nederland onredelijk bezwarend is.

Hoe oordeelt de Hoge Raad over de registratievoorwaarde voor een ANBI en de vrijheid van kapitaal?

De registratievoorwaarde is niet in strijd met de vrijheid van kapitaal. Anders dan in het aangehaalde arrest zijn de instellingen niet uitgesloten van de ANBI-regeling omdat zij in het buitenland zijn gevestigd. De registratievoorwaarde maakt juridisch namelijk geen onderscheid – direct of indirect – naar vestigingsplaats. Ook is het niet zo dat de formulering van de registratievoorwaarde er in feite toe leidt dat in het buitenland gevestigde instellingen harder worden geraakt dan in Nederland gevestigde instellingen. Een indirect onderscheid kan ook niet worden aangenomen op de grond van een Nederlandse belastingplichtige minder snel geneigd zal zijn een gift te doen aan een buitenlandse instelling die geen ANBI-status heeft.

Waarom vindt de Hoge Raad de ANBI-procedure niet onredelijk bezwarend?

Volgens de Hoge Raad is de ANBI-procedure voor buitenlandse instellingen niet onredelijk bezwarend. Dat de aanvraag in de Nederlandse taal moet is daarvoor onvoldoende. Ook de bewerkelijkheid van de procedure is geen voldoende argument. Volgens de belastingplichtige is het voor buitenlandse instellingen namelijk zo dat de Nederlandse procedure belemmerend werkt. Dat is het geval omdat buitenlandse instellingen weinig in het buitenland woonachtige begunstigers hebben. Bovendien is die groep over verschillende landen verspreid. De Hoge Raad merkt op dat de aanvraagprocedure net zo bewerkelijk is voor Nederlandse instellingen met weinig in Nederland woonachtige begunstigers. Het argument dat er door de registratievoorwaarde minder snel giften aan buitenlandse instellingen plaatsvinden, houdt daarom geen stand. De voorwaarden die Nederland stelt aan de verkrijging van de ANBI-status zijn niet zo geformuleerd dat daaraan eigenlijk alleen kan worden voldaan door in Nederland gevestigde instellingen. Evenmin is het zo dat buitenlandse instellingen in feite worden uitgesloten omdat het uiterst moeilijk is om aan de voorwaarden te voldoen. De Hoge Raad acht het daarom niet voor redelijke twijfel vatbaar dat er geen sprake is van schending van de vrijheid van kapitaal. Hij gaat daarom niet over tot het stellen van prejudiciële vragen.

Wat is het belang van dit arrest voor de giftenaftrek en de ANBI-status?

Uit dit arrest volgt dat de registratievoorwaarde voor een ANBI niet in strijd is met de vrijheid van kapitaal. Giften aan buitenlandse instellingen die geen ANBI-status hebben zijn daarom niet aftrekbaar in de inkomstenbelasting. De ANBI-registratie is dus een harde voorwaarde. Zonder registratie bestaat er geen recht op giftenaftrek. Ook niet als de buitenlandse instellingen – op de registratie na – wel aan alle voorwaarden voldoen. Adviseurs dienen hier bij advisering en aangiften met grensoverschrijdende giften expliciet rekening mee te houden. Als in concrete gevallen twijfel bestaat over de fiscale gevolgen bij het doen van bepaalde giften, kan in dat kader contact worden opgenomen.