Hof mocht judiciële lus toepassen na schending van de hoorplicht

Als het gerechtshof oordeelt dat de inspecteur een nieuw besluit moet nemen, dan kan zij ook bepalen dat tegen dat besluit door de belastingplichtige alleen beroep kan worden ingesteld bij het gerechtshof. Het komt dan niet tot een nieuwe behandeling in twee feitelijke instanties. Die staat bekend als de judiciële lus. Deze is ooit ingevoerd om het ‘bestuurlijk pingpongen’ tegen te gaan. Dat is het verschijnsel dat een rechter een besluit vernietigt wegens een vastgesteld gebrek, waarna een nieuw besluit moet worden genomen. Zonder nadere maatregelen is dat nieuwe besluit opnieuw vatbaar voor een volledige procedure. Dit kan de rechtszekerheid schaden, omdat procedures hierdoor (zeer) lang kunnen duren. De judiciële lus biedt de ruimte om dit tegen te gaan. Op 21 november 2025 heeft de Hoge Raad geoordeeld in een zaak waarin het gerechtshof een schending van de hoorplicht constateert en vervolgens de judiciële lus toepast. In dit artikel behandel ik deze zaak. 

Schending hoorplicht en toepassing judiciële lus

De belastingplichtige in deze zaak is een procedure gestart tegen aanslagen inkomstenbelasting 2014 tot en met 2020. De inspecteur verklaarde de bezwaren ongegrond. Het gerechtshof oordeelt later dat de inspecteur de hoorplicht heeft geschonden. Een aantal zaken wordt daarom naar de inspecteur terugverwezen om alsnog aan de hoorplicht te voldoen. Dit zal leiden tot nieuwe uitspraken op bezwaar. Bij het doen van deze uitspraak past het gerechtshof de judiciële lus toe. Dat wil zeggen dat als de belastingplichtige het oneens is met de nieuwe uitspraken op bezwaar, hij zich direct tot het gerechtshof moet wenden. De belastingplichtige is het hiermee oneens. Hij meent dat niet aan de voorwaarden voor het toepassen van de judiciële lus is voldaan. De Hoge Raad moet zich daarover uitspreken.

Hoge Raad (2025): Toepassing van de judiciële lus bij schending hoorplicht

De judiciële lus is bedoeld voor situaties waarin een nieuwe behandeling in twee instanties vanuit het oogpunt van kwaliteit niet nodig is of zelfs onwenselijk is met het oog op de termijnen. Dergelijke situaties doen zich met name voor als de eerdere vernietiging plaatsvindt wegens een relatief klein gebrek of als er geen geschil meer bestaat over het feitencomplex. In deze zaak heeft het hof zich gebaseerd op het belang van de behandeling binnen een redelijke termijn en het belang bij een nieuwe procedure in twee feitelijke instanties. Volgens de Hoge Raad is dit een aanvaardbaar afwegingskader. De toepassing van de judiciële lus is namelijk niet beperkt tot situaties van een relatief klein gebrek en geen geschil over het feitencomplex.

Advies fiscaal procesrecht en formeel belastingrecht

Het recht om te worden gehoord is een belangrijk fundament van het formele belastingrecht en het fiscale procesrecht. De Belastingdienst kan immers alleen een goed besluit nemen als hij zorgvuldig alle benodigde inlichtingen heeft verzameld. Belastingplichtigen doen er daarom goed aan om te waarborgen dat het hoorrecht (net als hun andere rechten) in een fiscale procedure voldoende is gerespecteerd. Hebt u hierover vragen? Neem dan gerust eens vrijblijvend contact met ons op.