Ambtelijk verzuim inspecteur door 21 maanden stilzitten tijdens boekenonderzoek – Rechtbank 2026

Wanneer kwalificeert stilzitten door de inspecteur tijdens een boekenonderzoek als een ambtelijk verzuim? De rechtbank Zeeland-West-Brabant oordeelde op 9 februari 2026 (ECLI:NL:RBZWB:2026:764) dat dit het geval is in een daar voorliggende zaak. In die zaak heeft de inspecteur na ontvangst van de relevante stukken 21 maanden geen controlehandelingen verricht, maar wel een aanslag ter behoud van rechten opgelegd. Na afronding van het onderzoek volgt nog een navorderingsaanslag. Het onvoldoende voortvarend handelen tijdens het boekenonderzoek leidt tot vernietiging van de navorderingsaanslag wegens een ambtelijk verzuim.

Wat oordeelt de rechtbank over het stilzitten van de inspecteur tijdens het boekenonderzoek?

In deze zaak oordeelt de rechtbank samengevat het volgende:

• Het opleggen van een aanslag ter behoud van rechten is toegestaan tijdens een boekenonderzoek. Die aanslag moet echter aansluiten bij de informatie waarover de inspecteur bij een behoorlijke en voortvarende taakuitoefening had kunnen beschikken.
• Als de inspecteur 21 maanden geen controlehandelingen verricht, dan is van een behoorlijke en voortvarende taakuitoefening geen sprake. Er is dan sprake van een ambtelijk verzuim dat aan de navorderingsaanslag in de weg staat.

Inspecteur laat boekenonderzoek 21 maanden liggen

De belanghebbende in deze zaak heeft een eenmanszaak. In november 2018 kondigt de inspecteur een boekenonderzoek naar de aangifte inkomstenbelasting 2017 aan. Tussen januari 2019 en eind 2020 vinden er geen onderzoekswerkzaamheden plaats. In januari 2021 legt de inspecteur een aanslag ter behoud van rechten op. Bij het opleggen van zo’n aanslag moet de inspecteur rekening houden met de gegevens waarover hij bij een behoorlijke en voortvarende taakuitoefening had kunnen beschikken. Dit heeft de Hoge Raad in 2022 bepaald (ECLI:NL:HR:2022:638 en ons artikel daarover). Daarna pakt de inspecteur het dossier weer op en breidt hij het onderzoek uit naar de jaren 2018 en 2019. Uiteindelijk staan de volgende zaken vast:

• De nieuwe adviseur van de belanghebbende krijgt de tijd om de administratie op orde te krijgen en deels opnieuw te doen. De vorige boekhouder heeft er ‘een zooitje’ van gemaakt. Ook heeft hij zonder overleg met belanghebbende de fiscale aangiften ingediend.
• De inspecteur gebruikt de nieuwe administratie als basis voor zijn onderzoek en correcties. Hij constateert dat de oude administratie onvolledig is en dat niet alle kosten zijn onderbouwd.
• Wat volgt is een navorderingsaanslag over het jaar 2017 en een navorderingsaanslag over het jaar 2018 (op grond van artikel 16 AWR). Ook legt de inspecteur vergrijpboeten op. Die vergrijpboeten blijven in dit artikel onbehandeld.

Waarom verwijt de Belanghebbende de inspecteur een ambtelijk verzuim?

Volgens de belanghebbende kan de navordering (lees hier meer over navordering in het algemeen) door de inspecteur niet door de beugel. Zijn voornaamste argument is:

• Het stilzitten tussen begin 2019 en eind 2020 is een ambtelijk verzuim (onvoldoende voortvarend handelen). Daardoor is er geen nieuw feit dat navordering rechtvaardigt. Voor zover de verschuldigde belasting niet in de aanslag ter behoud van rechten zit, is navordering niet mogelijk. Over die informatie had de inspecteur bij een voortvarende taakuitoefening namelijk tijdig kunnen beschikken.

De inspecteur kijkt anders naar de zaak:

• De lange doorlooptijd komt door organisatorische problemen, COVID-19 en omstandigheden bij de belanghebbende. Van een ambtelijk verzuim is geen sprake.

Is onvoldoende voortvarend handelen tijdens een boekenonderzoek een ambtelijk verzuim?

De rechtbank oordeelt dat de inspecteur voor het jaar 2017 onvoldoende behoorlijk en voortvarend heeft gehandeld. Tussen januari 2019 en eind 2020 is het stil gebleven. Daarna volgde een opschorting van het boekenonderzoek. Uiteindelijk zijn er ruim 21 maanden geen controlehandelingen door de inspecteur verricht. Daarmee heeft de inspecteur niet gehandeld zoals hoort bij een behoorlijke taakuitoefening. Dat leidt tot de conclusie dat er sprake is van een ambtelijk verzuim. De navorderingsaanslag over 2017 wordt daarom vernietigd. Voor het jaar 2018 speelt dit niet en beschikt de inspecteur wel over een nieuw feit dat navordering rechtvaardigt. De vertraging die is opgetreden met betrekking tot 2018 is namelijk meer toerekenbaar aan de belastingplichtige en diens late aanlevering, waardoor de inspecteur niet over de stukken kon beschikken.

De aanslag ter behoud van rechten en voortvarend handelen in de praktijk

Het komt regelmatig voor dat tijdens een boekenonderzoek de aanslagtermijn dreigt te verlopen. De inspecteur legt dan doorgaans een aanslag ter behoud van rechten op. Dat is mogelijk, maar wel aan regels gebonden. Het is belangrijk om altijd te controleren of de inspecteur aan zijn verplichtingen heeft voldaan, onder andere op het gebied van voortvarend handelen. Hebt u daarover vragen, neem dan contact op.